【邳博大课堂】二十四节气 · 谷雨

推荐 2026-04-20 11:18:07 429
<p style="text-indent: 2em; line-height: 1.75em;">谷雨,是春天的最后一个节气,也是二十四节气中与农耕生产联结最为紧密的节气之一。在公历每年4月19日至21日间交节,此时春色渐深,暮春将尽,夏意初萌。《孝经援神契》释其名曰:“清明后十五日,斗指辰,为谷雨,三月中,言雨生百谷,清净明洁也。”季春之际,春雨沛然而至,润泽大地,百谷生长,“谷雨”之名由此而生。</p><p style="text-indent: 2em; line-height: 1.75em; text-align: center;"><img src="/uploads/ueditor/image/20260507/1778124170791127.png" title="1778124170791127.png" alt="谷雨.png" width="195" height="424"/></p><p style="text-indent: 2em; line-height: 1.75em;">说到谷雨,绕不开“仓颉造字”的传说。《淮南子·本经训》载:“昔者仓颉作书,而天雨粟,鬼夜哭。”相传黄帝的史官仓颉创造了汉字,上天为之震动,降下谷子雨,以示祥瑞。后人便将这一天称为谷雨,并以祭祀仓颉的方式来铭记这位“文字始祖”。“谷”字在古代写作“穀”,从禾从壳,禾字象谷穗低垂,壳字取其稃甲;“雨”则为象形之字,如雨水自云间滴落。两个字合在一起,正是“雨润百谷”最形象的描摹。</p><p style="text-indent: 2em; line-height: 1.75em;">古人将谷雨十五天分为三候,一候萍始生:湖塘水面,浮萍逐水而生,绿意初绽。二候鸣鸠拂其羽:布谷鸟振翅鸣叫,声声催耕,提醒农人不误农时。三候戴胜降于桑:戴胜鸟飞临桑树枝头,预示蚕事将兴,生机盎然。</p><p style="text-indent: 2em; line-height: 1.75em;">2010年,联合国将中国农历二十四节气的“谷雨”日定为“联合国中文日”。这是古老的中华文明与世界文明的又一次对话,汉字的故事从此在更大的舞台上延续。</p><p><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;"><strong>01&nbsp; [ 谷雨习俗 ]&nbsp;</strong></p><p><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;">祭仓颉</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;">自汉代起,陕西白水等地便于谷雨祭祀 “文祖” 仓颉。仪式庄重,民众焚香祭拜、举行庙会,以表达对创造文字、传承文明的敬畏与感恩,彰显了中华民族 “敬惜字纸、重视文脉” 的文化传统。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;">赏牡丹</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;">“谷雨三朝看牡丹”。此时牡丹盛放,雍容华贵,被誉为 “富贵花”“谷雨花”。上至宫廷园林,下至民间宅院,皆种牡丹、赏牡丹,成为谷雨最具代表性的文化符号。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;">品谷雨茶</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;">南方有 “谷雨采茶” 之俗。谷雨前采摘的 “雨前茶”(二春茶),芽叶细嫩、色泽翠绿、香气清醇。民间认为此茶可清火、辟邪、明目。是日,茶农上山采茶,文人烹茶会友,共品春之余韵,一盏清茶,藏尽暮春滋味。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;">食香椿</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;">北方有 “雨前香椿嫩如丝” 之说。谷雨前后,香椿新芽初绽,醇香爽口、营养丰富。百姓采而食之,或炒或拌,谓之 “吃春”,意在品尝春天的味道,顺应时节以养生健体。</p><p><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;"><strong>02&nbsp; [ 诗词里的谷雨 ]&nbsp;</strong></p><p><br/></p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">谢中上人寄茶</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">【唐】齐己</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">春山谷雨前,并手摘芳烟。</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">绿嫩难盈笼,清和易晚天。</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">且招邻院客,试煮落花泉。</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">地远劳相寄,无来又隔年。</p><p><br/></p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">江南春日</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">【北宋】夏竦</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">江北游人春未回,江南春色傍人来。</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">茶经谷雨依稀绿,花接清明次第开。</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">场上斗鸡金作距,槛前妆鉴玉为台。</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">六朝风物今何在,莫负流年酒百杯。</p><p><br/></p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">牡丹图</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">【明】唐寅</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">谷雨花枝号鼠姑,戏拈彤管画成图。</p><p style="text-align: center; line-height: 1.75em;">平康脂粉知多少,可有相同颜色无。</p><p><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;"><strong>03&nbsp; [ 邳博里的谷雨 ]&nbsp;</strong></p><p><br/></p><p><img src="http://pzwechat.chaincodekj.cn/uploads/ueditor/image/20260507/1778124226961719.jpg" title="1778124226961719.jpg" alt="1778124226961719.jpg" width="400" height="267"/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;">西晋龙首铜鐎斗,现陈列于“西晋遗珍”展厅</p><p><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;">邳州市新河镇煎药庙西晋墓地出土。整器由斗盘、承盘组成。斗盘直口,卷沿外翻,圆唇,直腹,内底有尖柱状盘芯,一侧腹中部接一曲颈翘首龙头长柄,柄端上翘,底附三蹄形足,足端外撇,下有圆形承盘。宽斜沿,沿面微凹,圆唇,折腹,平底。底四周饰凸弦纹。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em;">鐎斗可温酒,亦可煮茶。谷雨时节,新茶初成,士族文人以鐎斗温火煮茗,于暮春雅集中品新茶、赏春光,既顺应了谷雨时节的养生之道,也成就了 “一盏春茶,留住暮春” 的文人雅趣。</p>