【邳博大课堂】二十四节气 · 春分
推荐
2026-03-20 10:53:19
328
<p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;">“春分者,阴阳相半也,故昼夜均而寒暑平。”当太阳行至黄经零度,北斗斗柄指向正东,2026年3月20日,我们迎来春季的第四个节气——春分 。这一天,日光直射赤道,南北半球昼夜等长,春季恰过半,寒暑相平,阴阳和合 。古人观天象、定农时,在平衡中体悟自然之道,又将这份智慧凝练为丰富多彩的节俗文化,绵延数千年而不绝。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;"><img src="/uploads/ueditor/image/20260401/1775012336725416.png" title="1775012336725416.png" alt="1775012336725416.png" width="231" height="500"/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;">春分的本源,可追溯至上古时期的观象授时实践。距今 4000 余年的山西襄汾陶寺遗址出土的圭表与观测台,已能精准测定 “二分二至”(春分、秋分、夏至、冬至<span style="text-align: justify; text-indent: 32px; text-wrap: wrap;">)</span>四个核心节气,这是迄今可考的春分节气最早的考古实证。《尚书・尧典》则明确以 “日中”(昼夜均分<span style="text-align: justify; text-indent: 32px; text-wrap: wrap;">)</span>作为仲春的核心标志,以黄昏时朱雀七宿中的星宿居于南天正中为春分的天文坐标,这是春分节气可考的最早文献记录。 西汉《淮南子・天文训》首次完整记载了二十四节气的完整体系与天文定位,将春分纳入官方规范的二十四节气序列,标志着春分作为法定岁时节气的正式确立。魏晋至明清,春分的节气内涵不断丰富完善。元代吴澄编撰的《月令七十二候集解》,系统规范了春分的三候标准:“一候玄鸟至,二候雷乃发声,三候始电。”意为春分时节,燕子从南方飞回北方;阳气破土而出,雷声始作;雨量渐增,电闪相伴 。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;"> “春分麦起身,一刻值千金”。此时,气温回升,雨水充沛,阳气升腾,北方冬小麦进入起身拔节的关键期,南方早稻进入浸种育秧、插秧播种的核心阶段,是全年农业生产的关键节点。先民以春分的天文与物候特征为标尺,安排春耕、春管、春播全流程,严格遵循 “不违农时,谷不可胜食也” 的生产准则,这种对自然时序的敬畏、对天时规律的顺应,既是中华农耕文明绵延数千年的核心智慧,也是春分节气最根本的文化底色。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;"><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;"><strong>01 <span style="text-indent: 2em;">春分习俗</span></strong></p><p><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;">祭日典仪</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;">自周代起,春分时就有了隆重的祭日仪式,历代沿袭。明、清两代,北京日坛成为皇帝在春分祭祀太阳神的地方。每逢甲、丙、戊、庚、壬年份,皇帝亲自祭祀,其余年岁由官员代祭。清道光二十三年(1843年)后,日坛祭日典仪逐渐消亡,近年方间歇回归。</p><p><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;">竖蛋迎春</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;">这是是春分最具代表性的民间习俗,最早可追溯至先秦时期。先民以立蛋的方式,祭祀天地、祈求平衡与丰收,历经千年传承,逐步演变为全民参与的民俗活动。每到春分,家家户户都会挑选新鲜的鸡蛋,在光滑的平面上尝试立起鸡蛋,既承载着对天地平衡之道的敬畏,也寄托了对新年顺遂、五谷丰登的美好祈愿,成为春分节气最具趣味性与传播力的民俗符号。科学解释认为,春分日地球地轴与公转轨道平面处于相对平衡状态,有利于竖蛋;而生鸡蛋蛋黄下沉后可使重心低于蛋中部最大周长,更容易立稳 。</p><p><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;">食春尝鲜</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;">春天的田野间,春菜生机勃勃,散发着清新的气息。人们将其采撷回家,精心烹饪,品尝着春天的味道。北方地区素有春分吃春饼、春卷的习俗,以薄饼包裹春季新生的豆芽、韭菜、菠菜等时蔬,俗称“咬春”;岭南地区的人们会在春分当天采摘春菜,与鱼片一同煮制“春汤”以“洗涤肝肠”;江南地区则有春分喝春酒、吃青团的习俗,西南地区亦有吃春笋、香椿的传统。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;">今年春分恰逢二月初二“龙抬头”,除了剃龙头这一传统习俗之外,邳州本地还有围粮折、爆米花、炒糖豆等民俗,都与祈求风调雨顺、五谷丰登有关。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;"><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;"><strong>02 <span style="text-indent: 2em;">诗词里的春分</span></strong></p><p><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">咏二十四气诗·春分二月中</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">【唐】元稹</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">二气莫交争,春分雨处行。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">雨来看电影,云过听雷声。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">山色连天碧,林花向日明。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">梁间玄鸟语,欲似解人情。</p><p><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">和宋之问寒食题黄梅临江驿<br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">【唐】崔融</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">春分自淮北,寒食渡江南。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">忽见浔阳水,疑是宋家潭。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">明主阍难叫,孤臣逐未堪。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">遥思故园陌,桃李正酣酣。</p><p><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">春分日<br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">【五代宋初】徐铉</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">仲春初四日,春色正中分。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">绿野徘徊月,晴天断续云。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">燕飞犹个个,花落已纷纷。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: center;">思妇高楼晚,歌声不可闻。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;"><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;"><strong>03 <span style="text-indent: 2em;">邳博里的春分</span></strong></p><p><br/></p><p style="text-align:center"><img src="/uploads/ueditor/image/20260401/1775012389248617.jpg" title="1775012389248617.jpg" alt="1775012389248617.jpg" width="300" height="292"/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;">清豆青瓷罐,<span style="text-indent: 2em;">现陈列于“长河流韵”展厅</span></p><p><br/></p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;">三级文物。罐呈鼓形,敛口、圆唇、长圆腹,腹下内收成小平底。口沿及近底处各饰两周鼓钉纹,腹部开光,内饰海水纹,纹饰简洁流畅,通体施青釉,为清代景德镇窑制品。</p><p style="line-height: 1.75em; text-indent: 2em; text-align: justify;">这件豆青瓷罐色调清新自然,与春分时节万物复苏、草木萌动的意象高度匹配,腹部的海水纹也呼应了春分时节雨水渐丰、春水初生的物候特征。</p>